2. spor, klasik gibi kesimleri ile insana farklı bir hava katan giyecek.
deveranıdem
isim, eskimiş, anatomi (devera:nıdem) Arapça dever¥n + dem Kan dolaşımı.
1 . Döşemek işi.
2 . Yapılarda taban üzerine döşenen tahta vb. kaplama:
“Odanın döşemesine bakıyor, bir türlü bu yabancı yere bir ad koyamıyordu.”- E. E. Talu.
3 . Bir yapının döşenmesine yarayan her türlü eşya, mefruşat.
4 . Koltuk, kanepe, divan vb.nin kumaş, yay, pamuk vb. bölümleri:
“Bu patiska döşemeleri beraber ütüleyecektik.”- A. Gündüz.
5 . Taşıtların koltuk, taban, tavan vb. yerleri.
6 . edebiyat Halk edebiyatında ve türkülerden
önce söylenen, bazen tekerleme biçiminde olan uyaklı giriş bölümü:
“Hamama gitmek, yıkanmak, masallara, masal döşemelerine bile girdiğigibi halkımızın yaşama biçimlerine de karışmıştır.”- S. Birsel.
1 . Erime durumundaki madenlerin yüzeyinde toplanan madde, demir boku, dışık:
“Fabrikalar da bütün asitlerini, cüruflarını, pisliklerini denize döküyorlar.”- H. Taner.
2 . Kaloriferlerden çıkan yanmış kömür artığı.
Pestil.
1 . Giysilerini birbirine uygun giyen.
2 . Sosyetik.
Bir şeyi, bir olayı olduğundan büyük veya çok gösterme, mübalağa.
1 . Batmış.
2 . mecaz İflas etmiş.
Köy evlerinde kapıların arkasına konulan kalın kuşak.
Birçok bölgede görülmekle birlikte, özellikle İç Anadoluve Güney Anadolu’da, Toroslar’da yaygın olan Avşar ve Türkmenoymaklarına ait bir uzun hava türüdür.
Bozlak kelimesininkökeni hakkında çeşitli görüşler vardır. Öztürkçe bir kelime olan”Bozlak”ın çeşitli anlamlan, çeşitli eserlerde şu şekildebelirtilmiştir.
Divan-ı Lügat-itTürk’de “bozlak”, “bozlamak” ses vermek bağırmak anlamına gelmektedir.Dede Korkut’ta ise bozlatmak, böğürmek manasında kullanılmakta,Kırgızcada ise “botasın olgan tüyiidey bozlayı bozlayı kaldım men”,”yavrusu kaybolmuş, çalınmış bir deve gibi bozlaya bozlaya, feryatiçinde kaldım ben” denmektedir.
Özet olarak, feryad etmek, haykırmak, ayrıca deve bağırması anlamına bozulamaktan, bozlamaktan gelen bir kelimedir.
Bozlak,ayrıca bağlamada yapılan bir düzene (akord) de verilen addır. Buradaalt ve Orta teller “LA”, üst tel “SOL” sesine çekilir. Bu düzene”Abdal” düzeni de denmektedir.
Bozlak ayrıca Kürdi makamındaki türleri belirten bir ayak adı olarak da “Bozlak Ayağı” şeklinde kullanılmaktadır.
Zatenbozlaklarda türü belirleyen en önemli öge Kürdi dizisi içindeseslendirilmeleridir. Bazı bozlaklarda Kürdü dizisinin yanı sıra”Acemkürdi” ve “Muhayyerkürdi” makamları, bazen de bu makamların Solveya Fa diyez üzerine aktarılmış şekilleri kullanılır. Az da olsa,Toros Türkmenlerinde bu tip bozlaklar görülmektedir.
Dağve Oymak havalarının karakterestik bir türü olan bozlak, çoğunlukla birerkek tarafından söylenir, ancak Teke yöresinde Yörüklerin hep birliktesöylediklerine de rastlanmıştır.
Bozlaklarınkonularını, yöresel ve çeşitli toplumsal olaylarla ilgili konularoluşturur. En önemli özelliklerimizden olan yiğitlik ve kahramanlık bukonuların başında gelmektedir.
Dizileriçoğunlukla 11 ve 14 heceli olan bozlakların sözleri anonim olabileceğigibi saz şairlerine ait de olabilir. Bozlakların birkaç türü vardır.Vurguladıkları konulara göre yiğitleme, güzelleme, yanık, ağıtlama vekerem bozlağı gibi adlar alırlar.
Yiğitleme bozlağı; sözleri saz şairlerimizden Dadaloğlu’na ait olan aşağıdaki bozlak örnek olarak verilebilir.
Kalktı göç eyledi Avşar elleri
Ağır ağır giden eller bizimdir
Arap atlar yakın eder ırağı
Yüce dağdan aşan yollar bizimdir
Bozlaklarınses genişliği 8′li, 10′lu hatta 12′li olabilir. Dizi kullanılırken tizseslerden başlanır, karar sesinin sekizlisi ve yedilisinde belirginbiçimde görüldükten sonra karar perdesine inilerek uzun hava bitirilir.Bozlaklar çalgı eşliği olmaksızın söylendiği gibi cura ve bağlamaeşliğinde de söylenirler.
Kırşehir’ limahalli sanatçılar bozlak çalarken genellikle bağlamanın RE perdesinikarar sesi olarak kullanırlar. Yani bozlağı RE üzeri çalarlar.Bozlakların çalınışı ve söylenişinde sert bir ifade vardır.
BozlaklarAvşar ve Türkmen ağzı ile seslendirilirler. Bozlakların ustaseslendiricilerine, Kırşehir’li Hacı Taşan, Muharrem Ertaş, NeşetErtaş, Çekiç Ali gibi yöresel sanatçıları örnek verebiliriz.
Bozlaklar
Bozlaksözcük anlamı olarak “bozulma”, “beğirme (koç melemesi)”, “bağırma,feryat etme”den kaynaklanır. Bu özellik (ilerde açıklanacak olan)Ankara yöresi Seğmen oyunları figürlerinde olduğu gibi, Orta AnadoluBozkır iklimine en iyi uyum sağlayan koçla özdeşleşmenin müziğeyansımasıdır.
Aşk,kader, ölüm, gurbet, sıla özlemi, sitem, isyan, ilenç ve üzüntü içerenbozlaklar, çok içli ve ince bir duygu yükü taşırlar.
Bozlaklar,bağlamanın alt tel “la” orta ve üst telin “re” ye çekilmesiyle eldeedilen “bozlak düzeni ” ya da “abdal düzeni”yle çalınır. Ancak alt veorta telin “la”, üst telin “sol”a çekilmesiyle elde edilen düzende debozlak çalındığı görülmüştür.
Genellikletiz seslerden ve yüksek bir ritmle başlayan bozlaklar daha sonraağırlaşır ve dinleyenleri içeriklerindeki duygu yükünün etkisinealırlar.
Bozlaklarda ağıt ve uzun havalar gibi olay anında akla geldiği gibisöylendiğinden genellikle vezin içermezler, belli bir uyak düzenindeçalınıp söylenirler.
Bozlaklaraörnek olarak Ankara’dan Keskin’e giden bir trenin çarpması sonundaölenlere Keskinlilerin duygularını anlatan “Ankara’da yedim tazemeyvayı” verilebilir.
Ankara’da yedim taze meyvayı
Boşuna da çiğnedim yalan dünyayı
Keskin’den de sildirin benim künyeyi
Söyleyin anama anam ağlasın
Anamdan gayrısi yalan ağlasın
Ankara’dan çıktım başım selamet
Keskin’e varmadan koptu kıyamet
Nazlı gelin de anam kime emanet
Söyleyin anama da çalsın nennimi
Kim alırsa alsın nazlı gelini
Keskininen Ankara’nın arası
Arasına da boz bulanık sular durası
Ne zormuş da anam gönül yarası
Söyleyin anama anam ağlasın
Anamdan gayrısi yalan ağlasın
Trene bindim de tren sallandı
Zalim doktor da ciğerimi elledi
İyi olursun dedi köye yolladı
Söyleyin anama da çalsın nennini
Kim alırsa alsın nazlı gelini